Açılış kaydı
Önceki kapanış bakiyeleri yeni döneme taşınır; düzenleyici hesapların yönü ayrıca kontrol edilir.
Hesap planının mantığı, sınıflar, gruplar ve hesap kodlarının okunması.
Son editoryal gözden geçirme: · İçerik ailesi: Genel Muhasebe
Tekdüzen hesap planı, bütün işletmelerin aynı işlemi aynı hesaba kaydetmesini sağlayan ortak bir listedir. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile yürürlüğe girmiştir. Sayesinde farklı işletmelerin mali tabloları karşılaştırılabilir hale gelir.
Hesap kodları üç haneden oluşur ve her hane bir anlam taşır.
İhtiyaç duyuldukça alt hesaplar açılabilir. Örneğin 102 Bankalar hesabı altında her banka ve her hesap için ayrı alt hesap açmak yerleşik uygulamadır.
| Sınıf | Adı | Niteliği |
|---|---|---|
| 1 | Dönen Varlıklar | Bir yıl içinde paraya çevrilecek varlıklar |
| 2 | Duran Varlıklar | Bir yıldan uzun süre kullanılacak varlıklar |
| 3 | Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar | Bir yıl içinde ödenecek borçlar |
| 4 | Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar | Vadesi bir yılı aşan borçlar |
| 5 | Özkaynaklar | Sahiplerin işletmedeki payı |
| 6 | Gelir Tablosu Hesapları | Dönem gelir ve giderleri |
| 7 | Maliyet Hesapları | Üretim ve faaliyet maliyetleri |
| 8 | Serbest | Kullanılmamaktadır |
| 9 | Nazım Hesaplar | Bilanço dışı takip |
1 ile 5 arası sınıflar bilanço hesaplarıdır ve yeni döneme bakiye devrederler. 6 ve 7 numaralı sınıflar sonuç hesaplarıdır; her dönem sıfırdan başlar, dönem sonunda kapanırlar.
Dönen ve duran varlık ayrımının ölçüsü bir yıldır. Aynı ölçü borçlar için de geçerlidir. Bir yıldan uzun vadeli bir alacak, dönen varlıklarda değil 22 grubunda izlenir.
Maliyet hesaplarının tutulmasında iki seçenek vardır. 7/A seçeneği giderleri fonksiyonlarına göre ayırır: direkt ilk madde, direkt işçilik, genel üretim gideri, genel yönetim gideri gibi. Belirli büyüklüğün üzerindeki işletmeler bu seçeneği kullanmak zorundadır.
7/B seçeneği giderleri çeşitlerine göre toplar: ilk madde ve malzeme giderleri, işçi ücretleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler gibi. Daha basittir ve küçük işletmeler için uygundur.
Bütün sınıfları, grupları ve hesapları hesap planı sayfamızda bulabilirsiniz. Öne çıkan hesapların her biri için nasıl çalıştığını, hangi durumda borçlanıp alacaklandığını ve örnek kayıtlarını anlatan ayrı sayfalar hazırlanmıştır.
Bu sayfaya gelen okurun asıl ihtiyacı, ekonomik olayı belge, hesap niteliği, borç-alacak yönü, karşı hesap ve mizan kontrolüyle bir yevmiye akışına dönüştürmek sorusunu tek bir ezber cevapla değil, belge ve karar zinciriyle çözebilmektir.
Kayıt mantığında hesap kodu ilk karar değildir. Önce ekonomik olay, belge, tarih, taraf ve ödeme biçimi tanımlanır; sonra hesabın niteliği ve artış yönü gerekçelendirilir. Kayıt borç ve alacak yönünden dengelenir, fakat doğruluk yardımcı hesap, belge, mizan ve ilgili mali tabloyla ayrıca sınanır.
| Ekonomik olay | İşletmede gerçekten neyin değiştiğini anlatır; kayıt bu olayın muhasebe dilindeki karşılığıdır. |
|---|---|
| Hesabın niteliği | Hesabın varlık, borç, özkaynak, gelir veya gider olarak normal bakiye yönünü belirler. |
| Karşı hesap | Tahsilat, ödeme, borçlanma veya mahsup biçimini kaydın diğer tarafında tamamlayan hesaptır. |
| Mizan kontrolü | Kayıtların toplam ve bakiyelerini toplu görmeyi sağlar; yanlış sınıflamayı tek başına ortaya çıkarmaz. |
Önceki kapanış bakiyeleri yeni döneme taşınır; düzenleyici hesapların yönü ayrıca kontrol edilir.
Ödeme hesabı ile cari hesap ayrılır; ekonomik olay aynı olsa bile karşı hesap değişebilir.
Tahakkuk, değerleme, karşılık veya yansıtma ana işlemden ayrı ve açıklanabilir tutulur.
Günlük muhasebede doğru hesap seçimi, belgeyi ve dönemi doğru okumadan yapılamaz; bu sayfa iki bakışı birlikte kurar.
İşletmede ne değiştiğini tek cümleye indirin.
Belgeyi, veriyi ve dönemi aynı çerçevede okuyun.
Hesap veya rapor satırını neden seçtiğinizi yazın.
Mutabakatı ve bir sonraki aksiyonu görünür bırakın.
Tekdüzen Hesap Planı için amaç, tek bir örneği kopyalamak değil; farklı belge, dönem ve taraf koşullarında aynı muhasebe veya yönetim mantığını yeniden kurabilmektir.
Bu nedenle aşağıdaki akışta üç şeyi birlikte arayın: işlemin ekonomik özü, kararı destekleyen dış kanıt ve kayıt veya raporun ortaya çıkardığı sonuç. Bu üçünden biri eksikse dosya görünüşte tamamlanmış olsa bile yeniden incelenmelidir.
| Senaryo | Önce bakılacak bilgi | Kayıt veya rapor sonucu |
|---|---|---|
| Peşin işlem | Nakit veya banka hareketi | Varlık ve gelir/gider aynı anda hareket edebilir |
| Vadeli işlem | Cari hesap ve vade belgesi | Ödeme daha sonra gerçekleşir |
| Dönem sonu | Tahakkuk veya değerleme tablosu | Cari döneme ait olmayan kısım ayrılır |
Güncel had, oran, süre ve özel uygulamalarda bu sayfadaki genel çerçeveyi ilgili kurumun yayımladığı metinle karşılaştırın. Resmî kaynakta değişiklik varsa son karar kaynağın güncel metnine göre verilmelidir.
Ekonomik olay ve etkilenen hesap grubu belirlenir; hesap kodu bundan sonra seçilir.
Belge, kayıt, yardımcı hesap, dönem ve rapor etkisi birbirini açıkladığında.
Kararın hangi bilgiye bağlı olduğunu ve değiştiğinde hangi hesabın veya rapor satırının etkileneceğini görmek için.
Örneği okurken önce kararın dayandığı bilgiyi, sonra kaydın sonucunu ayırın.
Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
Çözüm: 10.000 TL örnek tutarda önce ekonomik nitelik belirlenir. Varlık veya gider artıyorsa borç, kaynak veya gelir artıyorsa alacak yönü değerlendirilir; karşı hesap ödeme biçimine göre seçilir. Rakamın kendisi değil, tutarın hangi belge ve döneme ait olduğu belirleyicidir.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.