Tekdüzen Hesap Planı

Hesap planının mantığı, sınıflar, gruplar ve hesap kodlarının okunması.

Tekdüzen hesap planı, bütün işletmelerin aynı işlemi aynı hesaba kaydetmesini sağlayan ortak bir listedir. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile yürürlüğe girmiştir. Sayesinde farklı işletmelerin mali tabloları karşılaştırılabilir hale gelir.

Kodlama mantığı

Hesap kodları üç haneden oluşur ve her hane bir anlam taşır.

Birinci hane hesap sınıfını gösterir. Örneğin 1 dönen varlıkları ifade eder.
İlk iki hane hesap grubunu gösterir. 10 hazır değerler grubudur.
Üç hane birlikte ana hesabı gösterir. 100 Kasa hesabıdır.

İhtiyaç duyuldukça alt hesaplar açılabilir. Örneğin 102 Bankalar hesabı altında her banka ve her hesap için ayrı alt hesap açmak yerleşik uygulamadır.

Hesap sınıfları

Tekdüzen hesap planı sınıfları
Sınıf	Adı	Niteliği
1	Dönen Varlıklar	Bir yıl içinde paraya çevrilecek varlıklar
2	Duran Varlıklar	Bir yıldan uzun süre kullanılacak varlıklar
3	Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	Bir yıl içinde ödenecek borçlar
4	Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	Vadesi bir yılı aşan borçlar
5	Özkaynaklar	Sahiplerin işletmedeki payı
6	Gelir Tablosu Hesapları	Dönem gelir ve giderleri
7	Maliyet Hesapları	Üretim ve faaliyet maliyetleri
8	Serbest	Kullanılmamaktadır
9	Nazım Hesaplar	Bilanço dışı takip

Sınıflandırmanın mantığı

1 ile 5 arası sınıflar bilanço hesaplarıdır ve yeni döneme bakiye devrederler. 6 ve 7 numaralı sınıflar sonuç hesaplarıdır; her dönem sıfırdan başlar, dönem sonunda kapanırlar.

Dönen ve duran varlık ayrımının ölçüsü bir yıldır. Aynı ölçü borçlar için de geçerlidir. Bir yıldan uzun vadeli bir alacak, dönen varlıklarda değil 22 grubunda izlenir.

7/A ve 7/B seçenekleri

Maliyet hesaplarının tutulmasında iki seçenek vardır. 7/A seçeneği giderleri fonksiyonlarına göre ayırır: direkt ilk madde, direkt işçilik, genel üretim gideri, genel yönetim gideri gibi. Belirli büyüklüğün üzerindeki işletmeler bu seçeneği kullanmak zorundadır.

7/B seçeneği giderleri çeşitlerine göre toplar: ilk madde ve malzeme giderleri, işçi ücretleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler gibi. Daha basittir ve küçük işletmeler için uygundur.

Hesap planının tamamı

Bütün sınıfları, grupları ve hesapları hesap planı sayfamızda bulabilirsiniz. Öne çıkan hesapların her biri için nasıl çalıştığını, hangi durumda borçlanıp alacaklandığını ve örnek kayıtlarını anlatan ayrı sayfalar hazırlanmıştır.

Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi

Bu bölümün amacı: kavramın kapsamını, muhasebe mantığını ve uygulamadaki sonuçlarını birlikte açıklamak.

Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: borç-alacak eşitliği, hesap grupları, belge düzeni ve dönemsellik ilkesi.

İşlem ve düşünme akışı

İşlemin ekonomik olayını tek cümleyle yazın.
Belgeyi, tarihi, tarafları ve tutarın hangi döneme ait olduğunu ayırın.
Etkilenen hesapları niteliğine göre seçin; borç ve alacak yönünü gerekçelendirin.
Kayıt sonrası yardımcı defter, mizan ve ilgili mali tablo etkisini kontrol edin.

Karar vermeden önce sorulacak sorular

Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?

İstisnalar ve sınır durumları

İşlemin peşin, vadeli, yabancı paralı, dönem sonuna taşan veya vergi istisnasına tabi olması temel kaydı değiştirebilir.

Uygulama dosyası kontrol listesi

Belge tarihi ile ödeme tarihini birbirine karıştırmamak.
Hesap kodunu yalnızca adına bakarak değil, ekonomik özüne göre seçmek.
KDV, stopaj, tevkifat ve dönem ayırma etkisini ayrıca incelemek.
Kaydın borç-alacak denkliğini belge ve yardımcı hesap bakiyesiyle karşılaştırmak.

Kendini sınama

Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?

İşlem dosyasını kurma

Örneği okurken önce kararın dayandığı bilgiyi, sonra kaydın sonucunu ayırın.

Olayı tanımlayın: Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
Hesapları kurun: Belge → hesap → karşı hesap → dönem etkisi sırasını izleyin. İşlemin varlık, borç, gelir veya gider niteliğini yazmadan hesap kodu seçmeyin; vade ve ödeme biçimini ayrıca not edin.
Sonucu test edin: Genel Muhasebe içinde benzer görünen kavramları tek bir kayıtla genellemeyin. İstisna, dönem sonu aktarımı veya yardımcı hesap gerekip gerekmediğini işlem bazında kontrol edin.

Sayısal mini örnek

Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.

Çözüm ve sonuç

Çözüm: 10.000 TL örnek tutarda önce ekonomik nitelik belirlenir. Varlık veya gider artıyorsa borç, kaynak veya gelir artıyorsa alacak yönü değerlendirilir; karşı hesap ödeme biçimine göre seçilir. Rakamın kendisi değil, tutarın hangi belge ve döneme ait olduğu belirleyicidir.

Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.

Sık karıştırılan noktalar

Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.

Bir adım daha ileri

Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.