Gelir Tablosunun Hazırlanması

Kesin mizandan gelir tablosuna geçiş ve kâr basamakları.

Gelir tablosu, bir hesap döneminde elde edilen gelirlerle katlanılan giderlerin karşılaştırılarak dönem sonucunun gösterildiği tablodur. Kesin mizandaki 6 numaralı sınıf hesaplarının bakiyelerinden hazırlanır.

Kâr basamakları

Gelir tablosu tek bir kâr rakamı vermez; kârı basamak basamak gösterir. Her basamak farklı bir soruyu cevaplar.

Gelir tablosu yapısı
Basamak	Hesaplama	Ne gösterir
Brüt satışlar	600 + 601 + 602	Toplam satış hasılatı
Net satışlar	Brüt satışlar − 61 grubu indirimler	İade ve iskonto sonrası gerçek satış
Brüt satış kârı	Net satışlar − 62 grubu maliyetler	Alış ve satış arasındaki marj
Faaliyet kârı	Brüt satış kârı − 63 grubu faaliyet giderleri	Ana faaliyetin kârlılığı
Olağan kâr	Faaliyet kârı + 64 − 65 − 66	Süreklilik arz eden bütün işlemler
Dönem kârı	Olağan kâr + 67 − 68	Olağandışı kalemler dahil sonuç
Dönem net kârı	Dönem kârı − vergi karşılığı	Ortaklara kalan tutar

Basamakların anlamı

Brüt satış kârı düşükse sorun fiyatlamada veya tedarik maliyetindedir. Faaliyet kârı brüt kârın çok altındaysa genel yönetim ve pazarlama giderleri kontrolden çıkmış demektir. Olağan kâr faaliyet kârından belirgin biçimde düşükse işletme finansman yükü altındadır.

Bu ayrım, tek bir kâr rakamına bakmakla görülemeyecek sorunları ortaya çıkarır. Gelir tablosunun basamaklı yapısının nedeni budur.

Dönem sonu kayıtları

Gelir tablosu hazırlanmadan önce bütün gelir ve gider hesapları 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilir. Ardından vergi karşılığı ayrılır ve net sonuç 692 Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına, oradan da bilançoya taşınır.

Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi

Bu bölümün amacı: işlemin dönem sonucuna ve mali tablo kalemlerine hangi kanaldan ulaştığını göstermek.

Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: hesap sınıfları, bakiye mantığı, tahakkuk, değerleme ve dönem sonu işlemleri.

İşlem ve düşünme akışı

Dönem başı bakiyeyi, dönem içi hareketi ve dönem sonu bakiyeyi ayırın.
Stok, alacak, borç veya maliyetin hangi değerleme kuralıyla ölçüldüğünü belirleyin.
Düzeltme, karşılık, amortisman veya yansıtma kaydını ana işlemden ayırın.
Mizan bakiyesinin bilanço veya gelir tablosundaki karşılığını açıklayın.

Karar vermeden önce sorulacak sorular

Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?

İstisnalar ve sınır durumları

Değerleme yöntemi, sayım farkı, karşılık, amortisman ve dönem sonu yansıtma işlemleri aynı hesabın dönem içi hareketinden farklı kurallar taşır.

Uygulama dosyası kontrol listesi

Dönem içi kayıt ile dönem sonu düzeltmesini ayırmak.
Brüt tutar, karşılık ve net defter değerini ayrı göstermek.
Mizan toplamı denk olsa bile yanlış sınıflandırma ihtimalini araştırmak.
Mali tablo etkisini hesap bazında izleyebilmek.

Kendini sınama

Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?

Belgeden sonuca

Buradaki amaç tek bir fişi ezberletmek değil, aynı mantığı farklı belge ve dönemlerde yeniden kurabilmektir.

Olayı tanımlayın: Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
Hesapları kurun: Belge → hesap → karşı hesap → dönem etkisi sırasını izleyin. İşlemin varlık, borç, gelir veya gider niteliğini yazmadan hesap kodu seçmeyin; vade ve ödeme biçimini ayrıca not edin.
Sonucu test edin: Genel Muhasebe içinde benzer görünen kavramları tek bir kayıtla genellemeyin. İstisna, dönem sonu aktarımı veya yardımcı hesap gerekip gerekmediğini işlem bazında kontrol edin.

Sayısal mini örnek

Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.

Çözüm ve sonuç

Çözüm: 10.000 TL örnek tutarda önce ekonomik nitelik belirlenir. Varlık veya gider artıyorsa borç, kaynak veya gelir artıyorsa alacak yönü değerlendirilir; karşı hesap ödeme biçimine göre seçilir. Rakamın kendisi değil, tutarın hangi belge ve döneme ait olduğu belirleyicidir.

Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.

Sık karıştırılan noktalar

Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.

Bir adım daha ileri

Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.