Azalan Bakiyeler Yöntemiyle Amortisman
Hızlandırılmış amortisman yönteminin hesaplanması ve normal yöntemle karşılaştırılması.
Azalan bakiyeler yöntemi, hızlandırılmış amortisman yöntemidir. İlk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük amortisman ayrılır. Vergi Usul Kanununun mükerrer 315. maddesinde düzenlenmiştir.
Yöntemin kuralları
- Amortisman oranı, normal yöntem oranının iki katıdır.
- Bu oran hiçbir durumda yüzde 50'yi geçemez.
- Oran her yıl, kalan net defter değeri üzerinden uygulanır.
- Son yılda kalan bakiyenin tamamı amortisman olarak ayrılır.
- Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler bu yöntemi seçebilir.
Sayısal örnek
Maliyeti 500.000 lira, faydalı ömrü 5 yıl olan makine. Normal oran yüzde 20, azalan bakiyeler oranı yüzde 40'tır.
| Yıl | Dönem başı değer | Oran | Amortisman | Net defter değeri |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 500.000 | %40 | 200.000 | 300.000 |
| 2 | 300.000 | %40 | 120.000 | 180.000 |
| 3 | 180.000 | %40 | 72.000 | 108.000 |
| 4 | 108.000 | %40 | 43.200 | 64.800 |
| 5 | 64.800 | Kalanın tamamı | 64.800 | 0 |
İki yöntemin karşılaştırılması
| Yıl | Normal yöntem | Azalan bakiyeler |
|---|---|---|
| 1 | 100.000 | 200.000 |
| 2 | 100.000 | 120.000 |
| 3 | 100.000 | 72.000 |
| 4 | 100.000 | 43.200 |
| 5 | 100.000 | 64.800 |
| Toplam | 500.000 | 500.000 |
Toplam amortisman her iki yöntemde de aynıdır. Değişen yalnızca zamanlamadır. Azalan bakiyeler yönteminde gider erken yazıldığı için ilk yıllarda vergi matrahı düşer ve vergi ödemesi ileri tarihe ötelenir. Paranın zaman değeri düşünüldüğünde bu bir avantajdır.
Yöntem değişikliği
Azalan bakiyeler yönteminden normal yönteme geçiş yapılabilir; bu durumda kalan değer, kalan yıllara eşit olarak dağıtılır. Ancak normal yöntemden azalan bakiyeler yöntemine geçilemez.
Teknolojik olarak hızlı eskiyen varlıklarda (bilgisayar, elektronik cihaz) azalan bakiyeler yöntemi ekonomik gerçeğe daha yakındır. Düzenli ve öngörülebilir şekilde yıpranan varlıklarda (bina, mobilya) normal yöntem daha uygundur. Vergi açısından ise erken gider yazmak genellikle tercih edilir.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: kavramın kapsamını, muhasebe mantığını ve uygulamadaki sonuçlarını birlikte açıklamak.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: borç-alacak eşitliği, hesap grupları, belge düzeni ve dönemsellik ilkesi.
İşlem ve düşünme akışı
- İşlemin ekonomik olayını tek cümleyle yazın.
- Belgeyi, tarihi, tarafları ve tutarın hangi döneme ait olduğunu ayırın.
- Etkilenen hesapları niteliğine göre seçin; borç ve alacak yönünü gerekçelendirin.
- Kayıt sonrası yardımcı defter, mizan ve ilgili mali tablo etkisini kontrol edin.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
İşlemin peşin, vadeli, yabancı paralı, dönem sonuna taşan veya vergi istisnasına tabi olması temel kaydı değiştirebilir.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Belge tarihi ile ödeme tarihini birbirine karıştırmamak.
- Hesap kodunu yalnızca adına bakarak değil, ekonomik özüne göre seçmek.
- KDV, stopaj, tevkifat ve dönem ayırma etkisini ayrıca incelemek.
- Kaydın borç-alacak denkliğini belge ve yardımcı hesap bakiyesiyle karşılaştırmak.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
Uygulama masası
Uygulamayı kapatmadan önce sonucu bir ekstre veya mizan bakiyesiyle karşılaştırın; küçük farklar çoğu zaman varsayımı gösterir.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: 120.000 TL bedelli bir demirbaşın beş yıllık faydalı ömrü olduğunu varsayalım. Basitleştirilmiş doğrusal örnekte yıllık amortisman 24.000 TL, aylık pay 2.000 TL'dir. Varlığın kullanıma hazır olduğu tarih ve faydalı ömür gerçek kayıtta ayrıca belirlenir.
- Hesapları kurun: Önce varlığın maliyetini, aktife giriş tarihini ve birikmiş amortismanı ayırın. Sonra giderin 730, 760 veya 770'den hangisinde izleneceğini kullanım amacına göre seçip 257 Birikmiş Amortisman ile karşılaştırın.
- Sonucu test edin: Vergi mevzuatındaki oran ve süreler örnekteki varsayımdan farklı olabilir; güncel had ve listeler için pratik bilgiler bölümünü kontrol edin.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: 120.000 TL bedelli bir demirbaşın beş yıllık faydalı ömrü olduğunu varsayalım. Basitleştirilmiş doğrusal örnekte yıllık amortisman 24.000 TL, aylık pay 2.000 TL'dir. Varlığın kullanıma hazır olduğu tarih ve faydalı ömür gerçek kayıtta ayrıca belirlenir.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 120.000 / 5 = 24.000 TL yıllık amortisman; 24.000 / 12 = 2.000 TL aylık paydır. Yönetim gideri varsayımında örnek kayıt 770 borç 2.000 TL, 257 alacak 2.000 TL olur. Gerçek kayıtta faydalı ömür ve aktife giriş tarihi ayrıca doğrulanır.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.