Açılış Kaydı ve Açılış Bilançosu
Dönem başında yapılan ilk kayıt ve bilançodan yevmiyeye geçiş.
Açılış kaydı, hesap döneminin ilk yevmiye maddesidir. Bir önceki dönemin kapanış bilançosunda yer alan bütün tutarlar bu kayıtla defterlere yeniden alınır.
Yeni kurulan bir işletmede açılış kaydı, ortakların koyduğu sermaye ve varlıklarla yapılır. Devam eden bir işletmede ise geçen yılın kapanış bilançosu doğrudan bu yılın açılış bilançosudur.
Kaydın mantığı
Bilançonun aktifindeki bütün hesaplar borçlandırılır, pasifindeki bütün hesaplar alacaklandırılır. Aktif toplamı ile pasif toplamı eşit olduğu için kayıt kendiliğinden dengelenir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 40.000 | |
| 102 Bankalar | 160.000 | |
| 120 Alıcılar | 90.000 | |
| 153 Ticari Mallar | 210.000 | |
| 255 Demirbaşlar | 120.000 | |
| 257 Birikmiş Amortismanlar | 24.000 | |
| 320 Satıcılar | 146.000 | |
| 500 Sermaye | 450.000 |
Borç toplamı 620.000, alacak toplamı 620.000 liradır. Düzenleyici hesap olan 257 Birikmiş Amortismanlar, aktifte yer almasına rağmen alacak tarafına yazılır.
Dikkat edilecek noktalar
- Düzenleyici hesaplar bulundukları tarafın tersine kaydedilir. 257 aktifte olmasına rağmen alacaklanır, 501 Ödenmemiş Sermaye pasifte olmasına rağmen borçlanır.
- Açılış kaydı yapılmadan dönem içi işlemlere geçilemez; hesapların başlangıç bakiyeleri olmazsa büyük defter anlamsız olur.
- Kayıt, dönemin ilk günü tarihiyle ve 1 numaralı madde olarak yazılır.
Dönem sonunda yapılan kapanış kaydı, açılış kaydının tam tersidir: aktif hesaplar alacaklandırılır, pasif hesaplar borçlandırılır ve bütün hesaplar sıfırlanır. Ertesi yılın açılış kaydı ise bu kapanışın aynadaki görüntüsüdür.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: işlemin dönem sonucuna ve mali tablo kalemlerine hangi kanaldan ulaştığını göstermek.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: hesap sınıfları, bakiye mantığı, tahakkuk, değerleme ve dönem sonu işlemleri.
İşlem ve düşünme akışı
- Dönem başı bakiyeyi, dönem içi hareketi ve dönem sonu bakiyeyi ayırın.
- Stok, alacak, borç veya maliyetin hangi değerleme kuralıyla ölçüldüğünü belirleyin.
- Düzeltme, karşılık, amortisman veya yansıtma kaydını ana işlemden ayırın.
- Mizan bakiyesinin bilanço veya gelir tablosundaki karşılığını açıklayın.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
Değerleme yöntemi, sayım farkı, karşılık, amortisman ve dönem sonu yansıtma işlemleri aynı hesabın dönem içi hareketinden farklı kurallar taşır.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Dönem içi kayıt ile dönem sonu düzeltmesini ayırmak.
- Brüt tutar, karşılık ve net defter değerini ayrı göstermek.
- Mizan toplamı denk olsa bile yanlış sınıflandırma ihtimalini araştırmak.
- Mali tablo etkisini hesap bazında izleyebilmek.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
İşlem dosyasını kurma
Örneği okurken önce kararın dayandığı bilgiyi, sonra kaydın sonucunu ayırın.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: işletme 100.000 TL bedelli bir malı vadeli satın alıyor ve örnek olarak %20 vergi uygulanıyor. 153 hesabı 100.000 TL, 191 hesabı 20.000 TL borç; 320 hesabı 120.000 TL alacak çalışır. Kayıt, belgedeki toplamla mutlaka eşleşmelidir.
- Hesapları kurun: Belge tarihini, hesapların borç-alacak yönünü ve yardımcı hesap açıklamasını aynı sırayla yazın. Ardından yevmiye toplamını mizan bakiyesiyle, mizanı da ilgili mali tablo kalemiyle karşılaştırın.
- Sonucu test edin: Kayıt denk olsa bile hesap seçimi yanlış olabilir. Ticari nitelik, vade, KDV ve dönem ayrımı kontrol edilmeden yalnızca borç-alacak eşitliğine güvenmeyin.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: işletme 100.000 TL bedelli bir malı vadeli satın alıyor ve örnek olarak %20 vergi uygulanıyor. 153 hesabı 100.000 TL, 191 hesabı 20.000 TL borç; 320 hesabı 120.000 TL alacak çalışır. Kayıt, belgedeki toplamla mutlaka eşleşmelidir.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 100.000 TL mal bedeli ve 20.000 TL örnek vergi, toplam 120.000 TL borç doğurur. 153 hesabı 100.000 TL, 191 hesabı 20.000 TL borç; vadeli işlemde 320 hesabı 120.000 TL alacak çalışır. Borç toplamı ve alacak toplamı 120.000 TL'dir.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.