Gelir Tablosu Hesaplarının İşleyiş Kuralları

Gelir ve gider hesaplarının çalışma mantığı ve dönem sonunda neden kapatıldıkları.

Hesap planının 6 numaralı sınıfı gelir tablosu hesaplarından oluşur. Bu hesaplar bilanço hesaplarından önemli bir noktada ayrılır: yeni döneme bakiye devretmezler. Her dönem sıfırdan başlarlar.

Gelir hesapları

Gelirler özkaynağı artırdığı için pasif hesaplar gibi çalışır.

Gelir doğduğunda hesap alacaklandırılır.
Gelirde azalma olduğunda (iade gibi) borçlandırılır.
Normal olarak alacak kalanı verir.

Gider hesapları

Giderler özkaynağı azalttığı için aktif hesaplar gibi çalışır.

Gider oluştuğunda hesap borçlandırılır.
Giderde azalma olduğunda alacaklandırılır.
Normal olarak borç kalanı verir.

Neden dönem sonunda kapatılırlar

Gelir ve gider hesapları, özkaynağın dönem içindeki hareketlerini ayrıntılı izlemek için açılmış geçici hesaplardır. Dönem bittiğinde görevleri sona erer ve bakiyeleri 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılır.

Bu aktarma yapılmasaydı bir sonraki yılın satışları önceki yılın satışlarıyla karışırdı ve hiçbir dönemin kârı ayrı ayrı görülemezdi. Dönemsellik kavramının uygulamadaki karşılığı budur.

Dönem sonu kapanış kayıtları
Hesap	Borç	Alacak
600 Yurtiçi Satışlar	xxx
690 Dönem Kârı veya Zararı		xxx

Gelir hesapları borçlandırılarak kapatılır; bakiyeleri 690 hesabına alacak yazılır.

Gider hesaplarının devri
Hesap	Borç	Alacak
690 Dönem Kârı veya Zararı	xxx
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti		xxx
632 Genel Yönetim Giderleri		xxx

Gider hesapları alacaklandırılarak kapatılır; bakiyeleri 690 hesabına borç yazılır.

Bu iki kayıttan sonra 690 hesabının alacak kalanı vermesi kârı, borç kalanı vermesi zararı gösterir.

Maliyet hesaplarıyla farkı

Hesap planının 7 numaralı sınıfındaki maliyet hesapları da dönem sonunda kapanır ama farklı bir yolla. Bunlar önce yansıtma hesapları aracılığıyla 6 numaralı sınıftaki ilgili gider hesabına aktarılır, oradan 690 hesabına gider. Örneğin 770 Genel Yönetim Giderleri hesabı, 771 yansıtma hesabıyla 632 Genel Yönetim Giderleri hesabına aktarılır.

Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi

Bu bölümün amacı: işlemin dönem sonucuna ve mali tablo kalemlerine hangi kanaldan ulaştığını göstermek.

Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: hesap sınıfları, bakiye mantığı, tahakkuk, değerleme ve dönem sonu işlemleri.

İşlem ve düşünme akışı

Dönem başı bakiyeyi, dönem içi hareketi ve dönem sonu bakiyeyi ayırın.
Stok, alacak, borç veya maliyetin hangi değerleme kuralıyla ölçüldüğünü belirleyin.
Düzeltme, karşılık, amortisman veya yansıtma kaydını ana işlemden ayırın.
Mizan bakiyesinin bilanço veya gelir tablosundaki karşılığını açıklayın.

Karar vermeden önce sorulacak sorular

Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?

İstisnalar ve sınır durumları

Değerleme yöntemi, sayım farkı, karşılık, amortisman ve dönem sonu yansıtma işlemleri aynı hesabın dönem içi hareketinden farklı kurallar taşır.

Uygulama dosyası kontrol listesi

Dönem içi kayıt ile dönem sonu düzeltmesini ayırmak.
Brüt tutar, karşılık ve net defter değerini ayrı göstermek.
Mizan toplamı denk olsa bile yanlış sınıflandırma ihtimalini araştırmak.
Mali tablo etkisini hesap bazında izleyebilmek.

Kendini sınama

Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?

İşlem dosyasını kurma

Örneği okurken önce kararın dayandığı bilgiyi, sonra kaydın sonucunu ayırın.

Olayı tanımlayın: Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
Hesapları kurun: Belge → hesap → karşı hesap → dönem etkisi sırasını izleyin. İşlemin varlık, borç, gelir veya gider niteliğini yazmadan hesap kodu seçmeyin; vade ve ödeme biçimini ayrıca not edin.
Sonucu test edin: Genel Muhasebe içinde benzer görünen kavramları tek bir kayıtla genellemeyin. İstisna, dönem sonu aktarımı veya yardımcı hesap gerekip gerekmediğini işlem bazında kontrol edin.

Sayısal mini örnek

Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.

Çözüm ve sonuç

Çözüm: 10.000 TL örnek tutarda önce ekonomik nitelik belirlenir. Varlık veya gider artıyorsa borç, kaynak veya gelir artıyorsa alacak yönü değerlendirilir; karşı hesap ödeme biçimine göre seçilir. Rakamın kendisi değil, tutarın hangi belge ve döneme ait olduğu belirleyicidir.

Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.

Sık karıştırılan noktalar

Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.

Bir adım daha ileri

Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.