Gelir Tablosu Kalemleri
Brüt satışlardan dönem net kârına kadar bütün kalemler.
Gelir tablosu kalemleri, hesap planının 6 numaralı sınıfındaki gruplarla örtüşür.
| Kalem | Hesap grubu |
|---|---|
| A. Brüt Satışlar | 60 |
| B. Satış İndirimleri (−) | 61 |
| C. Net Satışlar | |
| D. Satışların Maliyeti (−) | 62 |
| BRÜT SATIŞ KÂRI | |
| E. Faaliyet Giderleri (−) | 63 |
| FAALİYET KÂRI | |
| F. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar | 64 |
| G. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (−) | 65 |
| H. Finansman Giderleri (−) | 66 |
| OLAĞAN KÂR | |
| I. Olağandışı Gelir ve Kârlar | 67 |
| J. Olağandışı Gider ve Zararlar (−) | 68 |
| DÖNEM KÂRI | |
| K. Vergi ve Yasal Yükümlülük Karşılıkları (−) | 691 |
| DÖNEM NET KÂRI |
Satış indirimleri neden ayrı gösterilir
İade edilen mallar ve verilen iskontolar doğrudan satış hesabından düşülmez; 610 Satıştan İadeler gibi ayrı hesaplarda izlenir. Böylece hem gerçek satış hacmi hem de iade oranı ayrı ayrı görülebilir. Yüksek iade oranı ürün kalitesinde sorun olduğunu gösterir ve bu bilgi net satış rakamına bakılarak fark edilemez.
Olağan ve olağandışı ayrımı
Olağan kalemler işletmenin sürekli faaliyetinden doğar. Olağandışı kalemler ise tekrarlanması beklenmeyen olaylardır: bir duran varlığın satışından doğan kâr, doğal afet zararı, önceki dönem hatalarının düzeltilmesi gibi. Bu ayrım, kârın ne kadarının sürdürülebilir olduğunu göstermesi açısından önemlidir.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: işlemin dönem sonucuna ve mali tablo kalemlerine hangi kanaldan ulaştığını göstermek.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: hesap sınıfları, bakiye mantığı, tahakkuk, değerleme ve dönem sonu işlemleri.
İşlem ve düşünme akışı
- Dönem başı bakiyeyi, dönem içi hareketi ve dönem sonu bakiyeyi ayırın.
- Stok, alacak, borç veya maliyetin hangi değerleme kuralıyla ölçüldüğünü belirleyin.
- Düzeltme, karşılık, amortisman veya yansıtma kaydını ana işlemden ayırın.
- Mizan bakiyesinin bilanço veya gelir tablosundaki karşılığını açıklayın.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
Değerleme yöntemi, sayım farkı, karşılık, amortisman ve dönem sonu yansıtma işlemleri aynı hesabın dönem içi hareketinden farklı kurallar taşır.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Dönem içi kayıt ile dönem sonu düzeltmesini ayırmak.
- Brüt tutar, karşılık ve net defter değerini ayrı göstermek.
- Mizan toplamı denk olsa bile yanlış sınıflandırma ihtimalini araştırmak.
- Mali tablo etkisini hesap bazında izleyebilmek.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
Kontrollü bir örnek
Bu işlemde açıklama satırı önemlidir: birkaç ay sonra dosyaya bakan biri kararın nedenini anlayabilmelidir.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
- Hesapları kurun: Belge → hesap → karşı hesap → dönem etkisi sırasını izleyin. İşlemin varlık, borç, gelir veya gider niteliğini yazmadan hesap kodu seçmeyin; vade ve ödeme biçimini ayrıca not edin.
- Sonucu test edin: Gelir Tablosu içinde benzer görünen kavramları tek bir kayıtla genellemeyin. İstisna, dönem sonu aktarımı veya yardımcı hesap gerekip gerekmediğini işlem bazında kontrol edin.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 10.000 TL örnek tutarda önce ekonomik nitelik belirlenir. Varlık veya gider artıyorsa borç, kaynak veya gelir artıyorsa alacak yönü değerlendirilir; karşı hesap ödeme biçimine göre seçilir. Rakamın kendisi değil, tutarın hangi belge ve döneme ait olduğu belirleyicidir.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.