Fatura
Faturanın tanımı, zorunlu unsurları ve düzenleme süresi.
Fatura, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcı tarafından düzenlenen ticari belgedir. Vergi Usul Kanununda tanımlanmıştır ve ticari hayatın en temel belgesidir.
Zorunlu unsurlar
- Faturanın düzenlenme tarihi, seri ve sıra numarası
- Düzenleyenin adı, ticaret unvanı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası
- Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi ve varsa vergi kimlik numarası
- Malın veya işin nevi, miktarı, birim fiyatı ve tutarı
- Malın teslim tarihi ve irsaliye numarası
Bu unsurlardan herhangi birinin eksik olması faturayı hiç düzenlenmemiş sayılmasına yol açabilir.
Düzenleme süresi
Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapılmasından itibaren yedi gün içinde düzenlenmelidir. Bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır ve özel usulsüzlük cezası uygulanır.
Fatura düzenleme zorunluluğu
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, defter tutmak zorunda olan çiftçiler ve serbest meslek erbabı, sattıkları mal ve yaptıkları iş için fatura düzenlemek zorundadır. Belirlenen tutarı aşmayan satışlarda perakende satış fişi yeterlidir ancak müşteri isterse tutar ne olursa olsun fatura düzenlenmelidir. Güncel sınır için VUK hadleri sayfasına bakınız.
Fatura türleri
- Satış faturası: Mal veya hizmet satışında düzenlenir.
- İade faturası: Alınan malın iadesinde alıcı tarafından düzenlenir.
- Proforma fatura: Teklif niteliğindedir, muhasebe kaydına konu olmaz.
- e-Fatura ve e-Arşiv fatura: Elektronik ortamda düzenlenen faturalardır. Belirli hadleri aşan mükellefler için zorunludur.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: kavramın kapsamını, muhasebe mantığını ve uygulamadaki sonuçlarını birlikte açıklamak.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: borç-alacak eşitliği, hesap grupları, belge düzeni ve dönemsellik ilkesi.
İşlem ve düşünme akışı
- İşlemin ekonomik olayını tek cümleyle yazın.
- Belgeyi, tarihi, tarafları ve tutarın hangi döneme ait olduğunu ayırın.
- Etkilenen hesapları niteliğine göre seçin; borç ve alacak yönünü gerekçelendirin.
- Kayıt sonrası yardımcı defter, mizan ve ilgili mali tablo etkisini kontrol edin.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
İşlemin peşin, vadeli, yabancı paralı, dönem sonuna taşan veya vergi istisnasına tabi olması temel kaydı değiştirebilir.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Belge tarihi ile ödeme tarihini birbirine karıştırmamak.
- Hesap kodunu yalnızca adına bakarak değil, ekonomik özüne göre seçmek.
- KDV, stopaj, tevkifat ve dönem ayırma etkisini ayrıca incelemek.
- Kaydın borç-alacak denkliğini belge ve yardımcı hesap bakiyesiyle karşılaştırmak.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
Uygulama masası
Uygulamayı kapatmadan önce sonucu bir ekstre veya mizan bakiyesiyle karşılaştırın; küçük farklar çoğu zaman varsayımı gösterir.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
- Hesapları kurun: Belge → hesap → karşı hesap → dönem etkisi sırasını izleyin. İşlemin varlık, borç, gelir veya gider niteliğini yazmadan hesap kodu seçmeyin; vade ve ödeme biçimini ayrıca not edin.
- Sonucu test edin: Ticari Belgeler içinde benzer görünen kavramları tek bir kayıtla genellemeyin. İstisna, dönem sonu aktarımı veya yardımcı hesap gerekip gerekmediğini işlem bazında kontrol edin.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: bir işlem için önce belge düzenleniyor, ardından ekonomik olayın hangi hesap grubunu etkilediği belirleniyor. Tutarlar örnek olarak 10.000 TL seçilebilir; amaç güncel bir oran vermek değil, kayıt akışını görünür kılmaktır.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 10.000 TL örnek tutarda önce ekonomik nitelik belirlenir. Varlık veya gider artıyorsa borç, kaynak veya gelir artıyorsa alacak yönü değerlendirilir; karşı hesap ödeme biçimine göre seçilir. Rakamın kendisi değil, tutarın hangi belge ve döneme ait olduğu belirleyicidir.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.