Ücret Bordrosu ve Muhasebe Kayıtları
Bordronun unsurları, kesintiler ve tahakkuk kaydı.
Ücret bordrosu, çalışanlara yapılan ödemeleri ve bu ödemelerden yapılan kesintileri gösteren belgedir. Düzenlenmesi yasal zorunluluktur.
Bordroda yer alan kalemler
| Kalem | Açıklama |
|---|---|
| Brüt ücret | Kesinti öncesi toplam ücret |
| SGK primi işçi payı (−) | Prime esas kazanç üzerinden |
| İşsizlik sigortası primi işçi payı (−) | Prime esas kazanç üzerinden |
| Gelir vergisi matrahı | Brüt ücretten primler düşülerek bulunur |
| Gelir vergisi (−) | Kümülatif matraha göre artan oranlı |
| Damga vergisi (−) | Brüt ücret üzerinden |
| Asgari ücret istisnası (+) | Gelir ve damga vergisinden indirim |
| Net ücret | Ele geçen tutar |
Muhasebe kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | xxx | |
| 335 Personele Borçlar | xxx | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | xxx | |
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri | xxx |
Üretimde çalışan işçiler için 720 Direkt İşçilik Giderleri, pazarlama personeli için 760 hesabı kullanılır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | xxx | |
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri | xxx |
İşveren SGK ve işsizlik primleri de gider yazılır ve aynı hesapta biriktirilir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 335 Personele Borçlar | xxx | |
| 102 Bankalar | xxx |
Bordro hesaplayıcımızla net ve brüt ücreti, kümülatif vergi matrahını ve işverene maliyeti hesaplayabilirsiniz.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: çalışan maliyetini brüt ücret, yasal kesinti, istisna, işveren payı ve ödeme aşamalarına ayırmak.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: brüt-net ücret, prime esas kazanç, kümülatif matrah, vergi dilimi ve tahakkuk kaydı.
İşlem ve düşünme akışı
- Çalışanın ücret türünü, çalışma gününü, ayını ve varsa yan haklarını belirleyin.
- SGK taban-tavanı, işçi kesintilerini, işveren oranlarını ve teşvik senaryosunu ayırın.
- Kümülatif vergi matrahı ile asgari ücret istisnasını ayın bağlamında hesaplayın.
- Tahakkuk kaydını net ödeme, vergi ve SGK borçlarıyla ayrı ayrı mutabıklaştırın.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
Ücretin yıl içindeki ayı, eksik gün, prim, ikramiye, engellilik indirimi, teşvik ve kıdem tavanı sonucu değiştirebilir; tek aylık örnek yıllık bordro yerine geçmez.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Brüt ücret ile işverene toplam maliyeti aynı kavram sanmamak.
- Kümülatif vergi matrahını her ay sıfırlamamak.
- SGK tavanını ve teşvik şartlarını kontrol etmek.
- Bordro tahakkuku ile banka ödeme kaydını ayrı kurmak.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
İşlem dosyasını kurma
Örneği okurken önce kararın dayandığı bilgiyi, sonra kaydın sonucunu ayırın.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: 40.000 TL brüt ücret üzerinden bordro hazırlanıyor. Brüt ücret, işçi kesintileri, işveren payları ve net ödeme ayrı katmanlarda gösterilir; bordro toplamı ile banka ödeme tutarı aynı şey değildir.
- Hesapları kurun: Tahakkuk tarihinde 770 veya ilgili gider hesabını, 335 Personele Borçlar, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar ve 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri ile birlikte kontrol edin. Ödeme yapıldığında tahakkuk hesaplarını kapatın.
- Sonucu test edin: Asgari ücret, teşvik, istisna ve oranlar dönemsel olduğundan örnekteki tutar güncel bordro hesabı yerine geçmez; hesaplayıcıdaki parametre tarihini kontrol edin.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: 40.000 TL brüt ücret üzerinden bordro hazırlanıyor. Brüt ücret, işçi kesintileri, işveren payları ve net ödeme ayrı katmanlarda gösterilir; bordro toplamı ile banka ödeme tutarı aynı şey değildir.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 40.000 TL brüt ücret, net ücret değildir. Net sonuç, 40.000 TL'den işçi SGK, işsizlik, gelir vergisi ve varsa diğer kesintiler çıkarılarak bulunur; işveren maliyeti ise brüte işveren paylarının eklenmesiyle hesaplanır. Kesin tutar için dönem parametreleriyle bordro hesaplayıcısı kullanılmalıdır.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: bordro kaydını ödeme listesi ve personel bazlı yardımcı hesapla karşılaştırın; toplam doğru olsa bile bir kişi veya dönem yanlış sınıflanmış olabilir.